สมุนไพร : อาร์ติโชค

อาร์ติโชคเป็นพืชพื้นเมืองของอัฟริกาเหนือ ปลูกได้ทั่วไปในแถบอากาศเย็น เช่น เมดิเตอร์เรเนียน ยุโรป ออสเตรเลีย และอเมริกาเหนือ ปัจจุบันประเทศไทยก็ปลูกได้ที่โครงการหลวงมีขาย อาร์ติโชคได้รับการบรรจุให้มีคุณสมบัติที่รักษาโรคได้ในปี 1975 เภสัชกรชาวฝรั่งเศสได้ตีพิมพ์ผลการศึกษาเรื่องพืชที่ ใช้ในการแพทย์สมัยใหม่ และบันทึกรายชื่อตัวยาถึง 51 อย่าง

อาร์ติโชคช่วยบำรุงตับทำให้ตับทำงานได้ดียิ่งขึ้น มีฟลาโวนอยด์ที่สามารถช่วยบำบัดอาการตับอักเสบเรื้อรังได้

อาร์ติโชคเป็นพืชที่ญาติดีกับหัวใจ และถูกนำมาใช้รักษาโรคความดันเลือดสูงมาเป็นเวลานานนับศตวรรษและป้องกันการเกิดหัวใจวาย การศึกษาปัจจุบันอาร์ติโชคมีสารไซนาริน (cynarin) ช่วยลดไขมันในเลือด ลดได้ทั้งคอเลสเตอรอล และไตรกลีเซอไรด์ และกระตุ้นการสร้างน้ำดีในตับ

จากการวิเคราะห์สารประกอบที่มีอยู่ในหัวอาร์ติโชคประกอบไปด้วย น้ำ 79.8%, คาร์โบไฮเดรท 16.6%, โปรตีน 1.0%, เยื่อใย 16.6%, เถ้า 2.8% และไวตามินจำนวนหนึ่ง คาร์โบไฮเที่มีอยู่ทั้งหมดนั้นอยู่ในรูปของ อินนูลินถึง (inulin) 78 % มีกรดอมิโนที่จำเป็นต่อร่างกาย 0.09%, threonine 0.8%, isoleucine 0.09%, methionine 0.09%, 0.24%, histidine 0.06%, arginine 0.12%, phenylalanine O.13%.

น้ำตาลในหัวอาร์ติโชคส่วนใหญ่จะเป็น ฟลุกโตส ที่เหมาะกับผู้ที่ป่วยเป็นโรคเบาหวาน ช่วยย่อยอาหารในกระเพาะ-ลำไส้ และยังใช้เป็นสารต้านโรคมะเร็ง

อาร์ติโชคมีคุณค่าทางอาหาร และยา นำมาบริโภคสด หรือปรุงอาหารได้ทุกส่วน หรือนำมาสกัดสารไซนาริน(Synarin) รับประทานเพื่อบำรุงรักษาสุขภาพได้ดี

มีสรรพคุณทางยา ดังนี้

ช่วยบำรุง กระตุ้นการทำงานของตับ ซึ่งตับเป็นอวัยวะที่สำคัญของร่างกาย ทำหน้าที่ในการสกัดสารพิษ หรือสิ่งแปลกปลอมออกจากกระแสโลหิต สร้างน้ำดีและน้ำย่อย และเปลี่ยนแปลงหรือสร้างสารอาหาร ที่จำเป็นต่อการเจริญเติบโตของร่างกาย
กระตุ้น การสร้างน้ำดีของตับ ทำให้มีประสิทธิภาพในการลดไขมัน (Chloresteral) ในเลือด ช่วยให้ระบบหลอดเลือดและหัวใจทำงานดี ป้องกันหลอดเลือดอุดตัน
เสริมสร้างการทำงานของถุงน้ำดี ช่วยสร้างน้ำดีป้องกันถุงน้ำดีอักเสบ ซึ่งมักเกิดจากการรับประทานอาหารที่มีไขมันมาก ทำให้ระบบการย่อยอาหารดี ลดอาการท้องอืด ท้องเฟ้อ มีแก๊สในกระเพาะอาหารมาก
ช่วยป้องกันตับอักเสบ ซึ่งเป็นสาเหตุของโรคดีซ่าน และโรคตับแข็ง (Cirrhosis) ในประเทศบราซิล อาร์ติโช๊ค เป็นยาสมุนไพรพื้นฐาน ที่ใช้รักษาอาการเจ็บป่วยของตับ และโรคอื่นหลายโรค ได้อย่างกว้างขวาง เช่น โรคโลหิตจาง เบาหวาน ไข้ รักษาบาดแผล และเกาส์

จะเลือกกินอาร์ติโชคให้ได้ผลดีควรเลือกที่ใบเพราะมีประสิทธิภาพมากกว่าส่วนอื่น ผลการวิจัยจากมหาวิทยาลัยออสโล ประเทศนอร์เวย์ พบว่า อาร์ติโชค มีสารต้านอนุมูลอิสระ 8.5 มิลลิโมล (Millimole หรือหน่วยวัดค่าต้านอนุมูลอิสระต่อ 100 กิโลแคลอรี่) โดยมีผลดังนี้

แบล๊กเบอรี่	9.8 มิลลิโมล
อาร์ติโช๊ค	8.5 มิลลิโมล
กะหล่ำปลีสีม่วง	7.4 มิลลิโมล
สตรอเบอรี่	6.8 มิลลิโมล
พริกหวานแดง	5.9 มิลลิโมล
เชอร์รี่	5.0 มิลลิโมล
ราสป์เบอร์รี่	4.5 มิลลิโมล
ผักโขม	3.9 มิลลิโมล
บลูเบอรี่	3.8 มิลลิโมล

เอกสารอ้างอิง :
มารู้จักอาร์ติโชค พญ.ลลิตา ธีระสิริ วารสาร Health & Cuisine ฉบับเดือนตุลาคม 2550
http://www.smethai.com/shop/gms/